Ես հասկացել եմ մի պարզ բան. մեր խնդիրները գալիս են նրանից, որ մենք մյուսներին մեզնով ենք չափում, և ակնկալում ենք լինել այնպիսին, ինչպիսին մենք ենք: Բայց ախր դա հնարավոր չի, չէ՞: Մյուսներից մենք սպասում ենք ապրել ու մտածել այնպես, ինչպես մենք ենք ապրում ու մտածում, տարբեր իրավիճակներում վարվել այնպես, ինչպես մենք կվարվեինք: Բայց բարեբախտաբար դա հնարավոր չի: Եթե լիներ այդպես, չէր լինի բարին ու չարը, ամենամութ պահերին լույսը չէր բացվի. լույս ընդհանրապես չէր լինի: Պետք չի մարդկանցից ակնկալել այն, ինչ իրենք ունակ չեն անել: Չեն կարող բոլորը լավը լինել: Հա, պարզունակ բան եմ ասում, բայց աշխարհն իրոք բաժանվում է լավի ու վատի, ճշտի ու սխալի, ու կան համամարդկային օրենքներ, որոնք նույնն են բոլորի համար, և կան նրանք, ովքեր խախտում են դրանք: Եվ մենք չենք կարող սպասել, որ նրանք, ովքեր խախտում են օրենքները, կփոխվեն: Նրանք կան, որպեսզի համատարած լույսի մեջ տարածեն իրենց մութն ու սխալը, որպեսզի լույսն ավելի վառ լինի, իսկ ճիշտն ավելի գեղեցիկ նայվի: Եվ եթե դու քո մեջ լույս ես տեսնում, ամուր պահիր այն: Մի թող, որ մութը խլի քեզնից քո լույսը: Ու հիշիր, որ միշտ էլ ավելի հեշտ է սպիտակը սև սարքել, քան հակառակը: Մտածիր դրա մասին…

Ես սարսափելիորեն հոգնել եմ ‹‹ինձնից››: Հոգնել եմ քննարկվող լինելուց ինչ էլ անեմ, ինչ էլ խոսեմ, ինչ էլ մտածեմ: Հոգնել եմ ձեր բերանի ծամոնը լինելուց. դեն նետեք ինձ, խնդրում եմ: Ես զզվել եմ ամենքի կողմից ճանաչված ու չսիրված լինելուց, զզվել եմ տարբերվող լինելուց. ուզում եմ լինել ձեր նման: Երևի: Ավելի լավ է լինել միջակություն, քան բոլորի կողմից ատելի մեկը, ում ամեն գրած տառն ու բառը դառնում է հանրային քննարկման առարկա: Մի՞թե չեմ հոգնեցրել ձեզ այն դեպքում, երբ ինքս ինձնից արդեն զզվել եմ: Դեռ ինչքա՞ն պիտի մտածեք իմ մասին, ինչքա՞ն պիտի քննարկեք, որ թողնեք հանգիստ ապրեմ: Շունչ քաշեմ ու ամեն օր չարթնանամ այն մտքով, թե էլ ինչ զզվելի բաներ եմ կարդալու իմ մասին: Ինչո՞ւ չեք թողնում ապրեմ: Տարիներ շարունակ փորձում եք կոտրել ինձ, շատ եք կոտրել, հերիք է: Ու ցավն այն է, որ ձեզանից և ոչ մեկն ինձ չի ճանաչում: Ոչ մեկի հետ սեղան չեմ նստել ու մի բաժակ սուրճի շուրջ կյանքից չեմ խոսել: Ոչ մեկին նեղն ընկած ժամանակ կողքիս կամ գոնե շուրջս չեմ տեսել, որ ձեռքս կբռնի ու կասի` չդնես: Ոչ մեկ երբևէ չի տեսել, թե ինչպես եմ ամեն օր խելացնոր մտքեր ծնում, որ օգնում են արթնանալ ու շարունակել շնչել: Ոչ մեկի հեռախոսի համարը չունեմ, որ զանգեմ ու հարցնեմ` ինչո՞ւ: Ինչո՞ւ ես ինձ ատում, ի՞նչ եմ քեզ արել, ե՞րբ եմ քեզ այնքան նեղացրել, որ սիրտդ այսքան չարացել է իմ հանդեպ: Նեղացած մարդն է փորձում ցավեցնել, իսկ ես ձեզնից և ոչ մեկին միտումնավոր չեմ նեղացրել: Մի՞թե էությունս այնքան է ձեզ լարում, որ իմ գոյությունից եք նեղանում: Հանկարծ չմտածեք, թե փորձում եմ ձեր խիղճը շարժել. դուք դրանից չունեք: Եթե ունենայիք, կմտածեիք, որ ես էլ ինչ-որ մեկի լույսն եմ, որ դուք այսքան տարի փորձում եք մարել: Ես էլ ինչ-որ մեկին եմ լույս տալիս, և եթե ես չլինեմ, դուք չէ, որ կփոխարինեք ինձ: Ինչո՞ւ եք ուզում նրան զրկել լույսից, ինչպե՞ս եք հետո ապրելու: Չնայած հա, խիղճը… Դուք դրանից չունեք:

Ինձ ոչ ոք չասաց, որ այսպես է: Ոչ ոք չբռնեց ձեռքս, չկանգնեցրեց, ոչ գլուխս պահեց ու բացականչեց, ոչ էլ շշնջաց, չզգուշացրեց, չպատմեց, որ որքան բարձրանում ես, այնքան ներքև ես իջնում: Որքան ձգտում ես ավելիին, այնքան կորցնում ես ամենաթանկը: Որքան քեզ թվում է, թե դեռ շատ կա, այնքան վերջը մոտենում է: Իսկ ի՞նչ է վերջից հետո: Վերջից հետո հիմա է… 

Ժամանակի հետ երկաթ ես դառնում, կարծր-կարծր, ուժեղ-ուժեղ: Ժամանակի հետ էլ չես լինում ժամանակի փափկասունը: Անհնար է լինում քեզ կոտրելը. դու չես փշրվում: Դու արդեն իսկ փշուր ես. ամենափոքր, ամենազոր: 

Ինձ չասացին, որ ժամանակի հետ քնելիս չես արտասվում. ուժ չկա: Ժամանակի հետ բոլոր արցունքները չորանում են, իսկ նորերի համար էլ տեղ չկա: Ոչ էլ ժամանակ: Ոչ էլ իմաստ: 

Ժամանակի հետ մոռացվում է ամեն ինչ. սեր, կիրք, ատելություն, կարոտ, կարոտի ատելություն, սիրո կիրք, կարոտի սեր, ատելության կիրք: Ժամանակի հետ մնում է միայն կորուսյալ ժամանակի ավազելիությունը: Կարծես մատներդ էլ ամուր փակել էիր, բռունցքվել էիր ամբողջությամբ, բայց ժամանակն անողոքաբար քեզ մեծացրեց, երկաթ դարձրեց, սրբեց արցունքներդ ու ծնկի բերեց: 

Դու ինքդ մի ավազ դարձար, մի չնչին փշուր, ու սարսափեցիր սեփական անտարբերությունից: Ոչինչ, գրողի տարած ոչինչ քեզ այլևս չի զարմացնի. դու տեսար ամեն ինչ, իսկ ինչ էլ չտեսար ինքդ, կողքիններդ տեսան: Եվ ի՞նչ է ստացվում: Որ զուր էր ամենը. ամենի վերջն էլ նույնն է. հիման… 

Այն հիման, որ մեզ դարձրեց այն, ինչ կանք: Ինչ չէինք երազում, ընդհանրապես չէինք պլանավորում, երազներում ու երազանքներում չէինք տեսնում: Հա, ժամանակը, այդ տականք հրեշը, որ մեզ տվեց հանգստություն, դաժանություն ու մոխրագույն հայացքներ, մեզնից խլեց մեր խենթությունը, մեզ գույներ ու երանգներ տվող համարձակությունը, սիրելու պատրաստակամությունը: Ժամանակը մեզ սովորեցրեց նախ և առաջ սիրել ինքներս մեզ և ժայռերից նետվելուց առաջ մտածել. արդյո՞ք մեր հետևից կցատկեն: Չեն ցատկի: Չենք ցատկի: Եվ փառք աստծո: 

Ժամանակը… Այդ սիրելի ժամանակը… Մեզ գրկեց, շշնջաց մեր ականջին, ցույց տվեց, որ վերջը դեռ շատ հեռու է… Վերջը հետո է, հիմայից հետո, իսկ հիման մենք ենք: 

Երկաթյա, ամուր-ամուր, կարծր-կարծր: 

Ծաղրում են` ասելով, թե խենթացել եմ քո պակասից: Անհավանական պտույտների մեջ եմ ընկել` կարծելով, թե այնտեղ կգտնեմ քեզ էլ, մեզ էլ: Բայց դու էլ, մենք էլ գիտենք, որ ես դադարել եմ քեզ փնտրել: Ինչ-որ մի տեղ, ինչ-որ մի պահ դու կորար, և ես այլևս չփնտրեցի քեզ: Հիշո՞ւմ ես` կար ժամանակ, երբ այնքան էիր թագավորել ինձ, որ ասեիր` մեռիր, կմեռնեի: Հիշո՞ւմ ես` քանի անգամ եմ վերածնվել: Քո իսկ հրամանով: Բայց եկավ ինչ-որ մի պահ, և հրամաններդ բավարար չեղան: Ապստամբեցի, քամի մրրացի, անձրև հորդեցի, կրակ հրդեհվեցի, խառնեցի երկինքն ու երկիրը, և դու գնացիր: Խաղաղվեց ամենը, լռեց, իջավ թեթև-թեթև, լույս դարձավ: Եվ կորցնելով քեզ` գտա ինձ: 

Ես, որ իմացել եմ երկրպագել քեզ, հողերն եմ մաշել քո հետևից ծնկելով, սիրտս եմ կանգնեցրել քեզ համար, աչքերս եմ կուրացրել, ականջներս խլացրել, մատներս կոտրել ու չափսոսել, ինչ-որ մի պահ արթնացա: Դու, որ եղել ես այնքան շատ, որքան երբեք ոչ ոքի մոտ, սովորել ես սիրել ապրելով, մահանալու համար պատճառ չգտնելով, ինչ-որ մի պահ մտածեցիր, որ ամեն ինչ հենց այդպես էլ պիտի լիներ: Դու չհասկացար, որ լավագույն պարգևները պետք է փայփայել, ատամներով պաշտպանել, թե պետք լինի` աշխարհը շրջել դրանք չկորցնելու համար: 

Քո գնալուց հետո ես կորցրի գույներս: Ես չկարծեցի, թե դրանք են իմ պարգևը, որը չկորցնելու համար ես պետք է չկորցնեի քեզ: Իսկ ո՞ւմ է պետք այն նկարիչը, ում ներկապնակում չկան գույներ: 

Նրանք ծաղրում են: Նրանք երբեք չեն ապստամբել և չեն գերադասել կորցնել գույները: Նրանք չեն կարող պատկերացնել, որ առանց գույների նույնպես կարելի է ապրել և չխենթանալ:

Հուսահատություններիս բաժակն այնքան է լցվել, որ խեղդվում եմ արդեն: Ես խմում եմ, խմում, անվերջ խմում, հարբում, ցած ընկնում, սկսում սողալ ու արմունկներս արյուն արած պառկում սպասումների խաչմերուկներում, որտեղ հույսերս փոշի են կապել ու ոռնում են տխուր կապած ու ամփոփած: Թե չսիրեցիր ինձ հարբած, չես սիրի նաև սթափ, անչափ ու չափավոր, անսեր ու սիրավոր, անսիրտ ու անհոգի, անմարմին, անհայացք, անշոյանք: Դու չես սիրի մտքերս խենթ, չես սիրի մտքերս լուռ, չես նստի կողքիս, և մենք չենք հետևի ալիքների պարին, որովհետև միասին այդքան հեռու չենք գնա, երբեք չենք գնա: Դու ինձ տաք թեյ չես տա, որովհետև միասին այդքան չենք մրսի, ոչ էլ կշոգենք: Ես չեմ տեսնի քեզ քնկոտ, չեմ տեսնի զայրացած, չեմ տեսնի փրփուրը հոգուդ ու ցասումն աչքերիդ: Իսկ դու չես տեսնի ինձ ոչ մի ձև. ես հիմա էլ մի անձև հիասթափություն եմ` անմարմին, անհայացք, անշոյանք: Ձեռքերս կնճիռ կկապեն, մատներս թույլ կդողան, բայց ամուր կսեղմեմ միայնության ձեռքն ու առաջ կսողամ` արմունկներս արյուն արած: Իմ աչքերից արյուն կհոսի, սիրտս դանդաղ կանգ կառնի, իսկ դու կհարբես հեռավոր ափերին ու սեր կդիտես: Ես սեր կհունցեմ, բայց սեր չեմ ստանա, որովհետև կխեղդվեմ միայնության ճրագներում ու մոխիր դարձած քամի կհյուսեմ մազերիդ: Անմարմին, անհայացք, անշոյանք: